Vô sinh nam chiếm gần một nửa các trường hợp hiếm muộn tại Việt Nam. Nguyên nhân thường gặp gồm: tinh trùng yếu, ít, dị dạng, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết, nhiễm trùng sinh dục hoặc lối sống không lành mạnh. Xét nghiệm quan trọng nhất là tinh dịch đồ, kèm theo siêu âm tinh hoàn, nội tiết nam và các xét nghiệm chuyên sâu khi cần. Chẩn đoán đúng giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp như ICSI, IVF hoặc phẫu thuật điều trị.

1. Vô sinh nam là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2023):

“Vô sinh nam là tình trạng khả năng sinh sản suy giảm do bất thường về số lượng, chất lượng hoặc chức năng tinh trùng.”
WHO – Infertility Fact Sheet, 2023

Vô sinh nam không đồng nghĩa với bất lực, và phần lớn trường hợp có thể điều trị được nếu phát hiện sớm.

2. Nguyên nhân phổ biến gây vô sinh ở nam giới

2.1. Tinh trùng yếu, ít hoặc dị dạng (OAT – Oligo-Astheno-Teratozoospermia)

• Số lượng tinh trùng thấp.

• Tỷ lệ di động kém (di động tiến tới dưới 32%).

• Hình dạng tinh trùng bất thường cao. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất tại Việt Nam.

2.2. Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele)

• Là tình trạng các tĩnh mạch quanh tinh hoàn giãn rộng bất thường.

• Gây nóng vùng bìu, làm giảm chất lượng và số lượng tinh trùng.

• Gặp ở 15% nam giới, nhưng chiếm tới 40% nam vô sinh nguyên phát. Nguồn: ASRM – Varicocele & Male Infertility (2022)

2.3. Rối loạn nội tiết nam

• Testosterone thấp.

• Tuổi tác, stress, béo phì hoặc bệnh lý tuyến yên, tuyến giáp.

• Gây giảm ham muốn, giảm chất lượng tinh trùng và rối loạn cương.

2.4. Tắc nghẽn đường dẫn tinh

• Do viêm nhiễm sinh dục, chấn thương, phẫu thuật vùng bìu, hoặc bẩm sinh.

• Tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng nhưng tinh trùng không ra được bên ngoài.

2.5. Nhiễm trùng sinh dục

• Vi khuẩn Chlamydia, lậu, hoặc viêm mào tinh hoàn làm tổn thương đường dẫn tinh.

2.6. Dị tật bẩm sinh hoặc bất thường nhiễm sắc thể

• Hội chứng Klinefelter (47,XXY).

• Không có ống dẫn tinh bẩm sinh (CBAVD) liên quan gen CFTR.

2.7. Lối sống không lành mạnh

• Thuốc lá, rượu, thức khuya kéo dài.

• Tiếp xúc nhiệt cao (xông hơi, để laptop lên đùi).

• Tập gym quá mức hoặc lạm dụng steroid. Nguồn: Harvard Health – Lifestyle & Male Fertility (2024)

3. Dấu hiệu gợi ý vô sinh nam

Nam giới thường ít có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, ba mẹ có thể nhận biết một số dấu hiệu:

• Tinh dịch loãng, ít, màu vàng nhẹ hoặc đặc bất thường.

• Đau âm ỉ vùng bìu hoặc sưng tinh hoàn.

• Giảm ham muốn, rối loạn cương.

• Râu tóc thưa, giảm cơ bắp.

• Có tiền sử quai bị, viêm tuyến sinh dục.

4. Các xét nghiệm cần làm khi nghi ngờ vô sinh nam

4.1. Tinh dịch đồ (Semen Analysis) – xét nghiệm quan trọng nhất

Theo tiêu chuẩn WHO 2021, một tinh dịch đồ bình thường có:

• Thể tích ≥ 1.4 mL

• Mật độ tinh trùng ≥ 16 triệu/mL

• Tỷ lệ di động tiến tới ≥ 32%

• Tỷ lệ hình dạng bình thường ≥ 4%

Tinh dịch đồ cần thực hiện 2 lần, cách nhau 2–4 tuần để có kết quả chính xác.
Nguồn: WHO Laboratory Manual for the Examination of Human Semen (2021)

4.2. Siêu âm bìu – tinh hoàn

Đánh giá giãn tĩnh mạch thừng tinh, nang mào tinh, hoặc khối u tinh hoàn.

4.3. Xét nghiệm nội tiết nam

• Testosterone

• LH, FSH

• Prolactin

• TSH
  Các chỉ số giúp xác định nguyên nhân nội tiết gây giảm chức năng tinh hoàn.

4.4. Xét nghiệm di truyền

Áp dụng khi tinh trùng rất yếu hoặc vô tinh:

• Karyotype (nhiễm sắc thể đồ)

• Xét nghiệm AZF

• Gen CFTR (tắc bẩm sinh ống dẫn tinh)

4.5. Các xét nghiệm chuyên sâu khác

• Kiểm tra đứt gãy DNA tinh trùng (SDF).

• Nuôi cấy tinh dịch khi nghi ngờ nhiễm khuẩn.

• Test chức năng tinh trùng (MAR, HBA…).

5. Điều trị vô sinh nam hiện nay

5.1. Điều trị nội khoa

• Bổ sung nội tiết khi testosterone thấp.

• Kháng sinh khi có viêm nhiễm.

• Thuốc hỗ trợ tăng chất lượng tinh trùng (kẽm, CoQ10, vitamin E).

5.2. Phẫu thuật

• Phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh giúp cải thiện tinh trùng trong 3–6 tháng.

• Tạo hình hoặc mở thông đường dẫn tinh nếu tắc nghẽn.

5.3. Hỗ trợ sinh sản

• IUI khi tinh trùng yếu nhẹ.

• IVF/ICSI khi tinh trùng yếu nặng, ít, dị dạng nhiều hoặc sau phẫu thuật nhưng không cải thiện.

• TESA/Micro-TESE để lấy tinh trùng trực tiếp từ tinh hoàn trong trường hợp vô tinh.

6. Lời khuyên từ Phòng khám Minh Châu

“Vô sinh nam không phải lỗi của bất kỳ ai.
Điều quan trọng là phát hiện đúng nguyên nhân và điều trị đúng thời điểm.”

Tại Minh Châu Fertility Clinic, ba mẹ sẽ được:

• Thăm khám chuyên sâu cho cả hai vợ chồng.

• Thực hiện tinh dịch đồ theo tiêu chuẩn WHO 2021.

• Siêu âm bìu – tinh hoàn và tư vấn di truyền khi cần.

• Chọn hướng điều trị phù hợp: nội khoa, phẫu thuật hay IVF/ICSI.

Đặt lịch thăm khám vô sinh nam tại pkbslethiminhchau.com để bác sĩ đồng hành cùng ba mẹ trong hành trình đón con.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization – Infertility Fact Sheet (2023)

2. [WHO Laboratory Manual for the Examination of Human Semen (2021)]

3. American Society for Reproductive Medicine – Male Infertility (2022)

4. Harvard Health Publishing – Male Fertility & Lifestyle (2024)

5. NICE Guidelines – Fertility Assessment (2023)